Powstanie w Getcie Warszawskim

O zapomnieniu co rośnie nim jeszcze ogień przygasnął

Dzień przed wybuchem Powstania w Getcie Warszawa świętowała Niedzielę Palmową. W kościołach modlono się za więźniów, podróżnych, chorych a także za heretyków, Żydów i pogan, aby Bóg oświecił wiarołomnych. Powstańcy z terenu getta ostrzeliwali już niemieckich żołnierzy po „aryjskiej” stronie muru.

Od momentu utworzenia getta w listopadzie 1940 r. czterysta tysięcy osób zostało wysłanych na śmierć w obozach zagłady. Na dwa tygodnie prze wybuchem zbrojnego powstania z Umschlagplatz odjeżdżało dziennie czterdzieści wagonów wypełnionych ludźmi przeznaczonymi na śmierć.

4

Przed wybuchem powstania na terenie Getta Warszawskiego pozostało sześćdziesiąt tysięcy osób. Powstanie 19 kwietnia 1943 r. był bezpośrednią reakcją na planowaną akcję ostatecznej likwidacji ludności żydowskiej.

Na kilka dni przed 19 kwietnia na ulicach getta pojawiły się odezwy zapowiadające zbrojne wystąpienie przeciwko nazistom. Przygotowywane od tygodni w konspiracji powstanie przestaje być tajemnicą. Żydowska Organizacja Bojowa poprzez obwieszczenia informuje ludność cywilną o prawdziwym charakterze transportów do tzw. „obozów pracy”, nawołuje do zaniechania dobrowolnego zgłaszania się do transportów kolejowych i wzywa do powstania. Powstańcy dokonują wyroków śmierci na przedstawicielach gminy i policji żydowskiej kolaborującej z nazistami. Spoza getta, z „aryjskiej strony Warszawy, przedostają się ochotnicy chcący wziąć udział w zbrojnym powstaniu. Pozostali podejmują poza murami getta starania o pomoc wśród polskiego podziemia.

Getto ginęło walcząc

Mordechaj Anielewicz pierwszy przywódca powstania w Getcie Warszawskim, w chwili jego wybuchu miał 23 lata. On i czterech pozostałych komendantów Żydowskiej Organizacji Bojowej decydujących o wybuchu powstania miało łącznie sto pięć lat.

Trudno jest jednoznacznie określić ile osób liczyły siły powstańcze, wiele powojennych relacji rożni się od siebie podawanymi szacunkami. Pewne jest, że w powstaniu uczestniczyły dwie zorganizowane grupy – socjalistyczna Żydowska Organizacja Bojowa (200 – 800 osób) i prawicowy Żydowski Związek Walki (150 – 400 osób). W działaniach zbrojnych uczestniczyły dodatkowo niezależne grupy powstańców, których liczby nie jesteśmy obecnie w stanie określić. Liczba kobiet i mężczyzn biorących udział w powstaniu w szeregach ŻOB i ŻZW może wydawać się nikła w stosunku do ogółu zamieszkującego getto. Trzeba jednak pamiętać, że ludność, która nie brała udziału w powstaniu z bronią w ręku, była tak samo narażona na konsekwencje powstańczych działań zbrojnych, pomagała rannym, żyła powstaniem, wspierała je. Poza nielicznymi ocalonymi wszystkich spotkał ten sam los, śmierć. Uznać, można że w powstaniu uczestniczyli wszyscy mieszkańcy i mieszkanki getta pomimo, że tylko mniejszość zdołała wejść w posiadanie broni.

3

Dowództwo nad oddziałami tłumiącymi powstanie przejmuje oficer SS Jürgen Stroop. Do tłumienia powstania wysłane zostają czołgi, miotacze płomieni, działa, karabiny maszynowe. W reakcji na wybuch powstania teren getta zostaje otoczony przez gestapo. Odcięte zostają drogi ucieczki.Rozpoczyna się ostrzał artyleryjski getta, trwa podpalanie i burzenie, które zakończy się całkowitym zburzeniem terenów Getta Warszawskiego. Podpalane są zabudowania znajdujące się poza gettem. Po wkroczeniu pierwszych oddziałów naziści zmuszeni zostają do odwrotu. Oddziały powstańcze przebrane w wojskowe mundury zakatowały niemieckie oddziały poza murami getta. Wybuchł teren zaminowanej fabryki. Powstańcom udaje się odbić Żydów prowadzonych na Umschlagplatz. Po aryjskiej stronie muru krążyły wieści o wywieszeniu przez oddziały powstańcze żydowskich, biało czerwonych i czerwonych flag. Płonie czołg zbombardowany koktajlami Mołotowa. Oddział SS ostrzeliwany jest z okien kamienic. Muranów zostaje na dwa dni wyzwolony spod panowania nazistów.

Samotność ginących

W czasie trwania powstania zarówno powstańcy jak i ludność cywilna przebywała w piwnicach umocnionych na potrzeby powstania. W jednym z bunkrów mieszczącym dwa pokoje i pomieszczenie sanitarne znajdowało się 80 osób, z czasem liczba ta rośnie do 120. Ludność cywilna odcięta była od pomocy medycznej spoza getta. Panował głód, brakowało wody. W późniejszej fazie powstania z bunkrów można było wychodzić tylko w nocy. Getto było odcięte od reszty świata. Jedyna droga poza mury prowadziła przez kanały.20 kwietnia dzwoni ostatni telefon z getta – „Ratujcie, giniemy”

Śmiały się tłumy wesołe w czas pięknej warszawskiej niedzieli

Wśród relacji osób, które przedostały się poza mury getta na teren „aryjskiej Warszawy” obecne było niezrozumienie i szok wywołany beztroskim życiem warszawiaków po drugiej stronie muru.

Czerwone mury getta oddzielały skazanych na śmierć od obojętnej większości ludności polskiej. Część uciekinierów z getta była pozostawiona samym sobie, bez szans na uzyskanie dokumentów i schronienia. Walczące getto stało się swoistą atrakcją urozmaicającą codzienność, dramat powstańców obserwowany był przez setki gapiów niczym serial wojenny. Polska policja tzw. Granatowa Policja wspierała oddziały SS w czasie akcji likwidacji warszawskiego getta. Po ucieczce z terenów getta część osób trafiła z powrotem w ręce nazistów wydana przez cywilnych donosicieli i policjantów.

1

Przeciwko bierności i milczeniu

Generał Władysław Sikorski w nadawanym z Londynu przemówieniu radiowych informował wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim, wzywał ludność warszawską do pomocy powstańcom i piętnował okazywanie bierności i milczenia w obliczu tragedii getta. Żydowskim mieszkańcom getta pomagali przed, w trakcie i po powstaniu cywile, harcerze, siostry zakonne, strażacy. W przygotowaniach powstańców wspierał także cały przekrój konspiracji antynazistowskiej m. in. Armia Krajowa i Armia Ludowa. Polska konspiracja dostarczała pistolety, karabiny i ładunki wybuchowe. Przeprowadzano szkolenia z obsługi broni palnej. Po zakończeniu powstania polska konspiracja organizowała transport, dokumenty i schronienie dla ocalałych. Część ocalałych uczestników i i uczestniczek powstania w getcie wzięła udział w Powstaniu Warszawskim.

Symboliczną datą końca Powstania w Getcie Warszawskim jest zburzenie Wielkiej Synagogi, 16 maja 1943.   5

_________________________________________________________

Masz uwagi do tekstu? Chcesz podzielić się swoim pomysłami? Napisz do nas.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s